Hoe groot moet een lichtstraat zijn? Zo bereken je het
Hoe groot een lichtstraat moet zijn? Dit wordt bepaald door drie factoren: hoeveel daglicht je wilt, hoeveel warmte je naar binnen wilt halen en wat de dakconstructie toelaat. Een grotere lichtstraat geeft meer daglicht, maar vergroot ook de kans op oververhitting en vraagt vaak om een grotere sparing in de dakconstructie.
De juiste maat is daarom niet automatisch de grootste maat die in het dak past. In dit artikel leggen we uit hoe je de verhouding tussen glasoppervlak en vloeroppervlak bepaalt, welke standaardmaten er zijn en wanneer meerdere kleinere lichtstraten slimmer zijn dan één grote. Aan het einde kun je in vier stappen je eigen maat bepalen en op papier zetten.
Waarom een lichtstraat meer licht geeft dan een gevelraam
Daglicht dat via een dak binnenkomt, heeft een ander effect dan licht via een raam in de gevel. Een gevelraam krijgt te maken met de gevel zelf, een eventueel dakoverstek en andere obstakels rondom het raam. Licht dat via een horizontaal of licht hellend dak binnenkomt, valt veel directer de ruimte in. Daardoor kan dezelfde hoeveelheid glas een grotere bijdrage leveren aan de lichtbeleving van een ruimte. Vooral in het midden van een diepe woonkamer of keuken kan een daklicht het verschil maken tussen een lichte ruimte en een ruimte die overdag alsnog kunstlicht nodig heeft.
Dat verschil is belangrijk voordat je met een vuistregel voor de maat begint. Je kunt de glasoppervlakte van een lichtstraat niet één op één vergelijken met die van een gevelraam. De positie van het glas bepaalt namelijk mede hoe diep het daglicht de ruimte binnendringt.
Een lichtstraat, lichtkoepel en platdakraam hebben bovendien ieder hun eigen eigenschappen. Wie eerst het type daglichtoplossing wil bepalen, kan de verschillen bekijken in lichtkoepel, platdakraam of lichtstraat: wat kies je?.
De vuistregel: glasoppervlak tegenover vloeroppervlak
Als praktische eerste inschatting kun je uitgaan van ongeveer 10% glasoppervlak ten opzichte van het vloeroppervlak van de ruimte. Dat is een vuistregel voor het kiezen van een passende maat, maar geen wettelijke eis en geen berekening van de daadwerkelijke daglichttoetreding. De uiteindelijke lichtopbrengst hangt onder andere af van de lichtdoorlatendheid van het glas, de positie van de lichtstraat, de vorm van de ruimte en eventuele belemmeringen.
Rekenvoorbeeld
U heeft een keuken een vloeroppervlak van 20 m², dan kom je met de vuistregel uit op:
20 m² × 10% = 2,0 m² glas
Een lichtstraat van 100 × 200 cm heeft een oppervlak van:
1,00 × 2,00 = 2,0 m²
Daarmee sluit deze maat precies aan op de praktische startwaarde voor een ruimte van ongeveer 20 m².
Bij een kleinere ruimte van 10 m² kom je uit op ongeveer 1,0 m² glas. Een maat van 100 × 100 cm ligt daar precies bij in de buurt.
| Vloeroppervlak ruimte | Richtwaarde glasoppervlak | Voorbeeldmaat |
|---|---|---|
| 10 m² | ca. 1,0 m² | 100 × 100 cm |
| 15 m² | ca. 1,5 m² | 100 × 150 cm |
| 20 m² | ca. 2,0 m² | 100 × 200 cm |
Gebruik deze verhouding vooral als startpunt. Een kleine ruimte met veel bestaande gevelglas kan met minder dakglas al voldoende licht hebben. Een diepe ruimte met weinig gevelglas kan juist baat hebben bij meer daglicht.
Wat de balkafstand toelaat
De ideale platdakraam afmeting wordt niet alleen door de ruimte bepaald. De bestaande dakconstructie kan de doorslag geven. Bij een houten plat dak loopt de draagconstructie meestal uit balken of liggers. De breedte van de sparing wordt daardoor in eerste instantie beperkt door de beschikbare ruimte tussen de balken. Meet daarom altijd eerst de balkconstructie voordat je een maat bestelt. Let daarbij op het verschil tussen de hartafstand en de werkelijke vrije ruimte. De hartafstand is de afstand van het midden van de ene balk tot het midden van de volgende balk. De vrije ruimte tussen de balken is kleiner, omdat de balk zelf ook een bepaalde breedte heeft.
Wil je een breder platdakraam plaatsen dan de bestaande balkafstand toelaat, dan moet de constructie worden aangepast. Dan is er een raveling nodig: een constructie rondom de nieuwe sparing die de krachten van de onderbroken balken opvangt en naar de omliggende constructie afvoert.
Daarom is de juiste volgorde:
- Zoek de balken in het platte dak.
- Meet de hartafstand tussen de balken.
- Bepaal hoeveel vrije ruimte er daadwerkelijk beschikbaar is.
- Controleer vervolgens welke lichtstraatmaat constructief past.
Bij twijfel over een dragende dakconstructie is beoordeling door een constructeur of ervaren vakman verstandig.
Gangbare maten en waar ze passen
Het assortiment platdakramen van Dakraam.nl loopt van 40 × 70 cm tot 100 × 270 cm. Daaronder vallen zowel compacte vierkante modellen als lange rechthoekige uitvoeringen. Onderstaande oppervlaktes zijn berekend met de 10%-vuistregel. Ze geven dus aan voor hoeveel vloeroppervlak de maat als eerste indicatie passend is.
| Lichtstraatmaat | Glasoppervlak | Richtwaarde vloeroppervlak bij 10% | Geschikte toepassing |
|---|---|---|---|
| 40 × 70 cm | 0,28 m² | ca. 2,8 m² | Kleine hal, toilet of trapgat |
| 40 × 100 cm | 0,40 m² | ca. 4 m² | Smalle hal, gang of kleine ruimte |
| 60 × 60 cm | 0,36 m² | ca. 3,6 m² | Toilet, kleine badkamer of berging |
| 60 × 90 cm | 0,54 m² | ca. 5,4 m² | Kleine badkamer of bijkeuken |
| 60 × 120 cm | 0,72 m² | ca. 7,2 m² | Badkamer, bijkeuken of kleine uitbouw |
| 80 × 80 cm | 0,64 m² | ca. 6,4 m² | Badkamer of compacte leefruimte |
| 80 × 130 cm | 1,04 m² | ca. 10,4 m² | Middelgrote badkamer, keuken of uitbouw |
| 80 × 180 cm | 1,44 m² | ca. 14,4 m² | Lange keuken, gang of woonkamer |
| 100 × 100 cm | 1,00 m² | ca. 10 m² | Badkamer, keuken of middelgrote ruimte |
| 100 × 150 cm | 1,50 m² | ca. 15 m² | Keuken, badkamer of woonkamer |
| 100 × 200 cm | 2,00 m² | ca. 20 m² | Grote keuken of woonkamer |
| 100 × 270 cm | 2,70 m² | ca. 27 m² | Grote woonkamer, uitbouw of leefruimte |
Bovengenoemde standaard afmetingen zijn bij Dakraam.nl uit voorraad leverbaar.
Voor afwijkende situaties is maatwerk mogelijk. Neem hiervoor contact met ons op.
Wanneer groter juist tegen je werkt
Meer glas betekent niet automatisch een beter resultaat. Bij een lichtstraat kunnen drie problemen ontstaan wanneer je de glasoppervlakte te groot kiest.
1. Oververhitting in de zomer
Een groot glasoppervlakte laat niet alleen daglicht maar ook zonnewarmte binnen. Vooral bij een plat dak kan de zon langdurig rechtstreeks op het glas staan. Het gevolg is een snel opwarmende keuken, woonkamer of uitbouw.
Maatregel: kies voor zonwerend glas en/of buitenzonwering. Buiten houden van de zonnestraling is doorgaans effectiever dan proberen de warmte achteraf uit de ruimte te krijgen. Meer over het beperken van warmte onder een dak lees je bij oververhitting onder het dak voorkomen.
2. Verblinding op een werkplek
Een lichtstraat recht boven een bureau, kookeiland of eettafel kan voor hinderlijke lichtcontrasten zorgen. Vooral wanneer de zon laag staat, kan het directe licht onaangenaam zijn.
Maatregel: gebruik een passende binnen- of buitenzonwering en kijk bij het bepalen van de positie ook naar de functie van de ruimte.
3. Meer warmteverlies in de winter
Glas isoleert doorgaans minder goed dan een goed geïsoleerd gesloten dakvlak. Een grotere lichtstraat betekent daarom ook een groter oppervlak waardoor warmte kan worden uitgewisseld.
Maatregel: kies hoogwaardig isolatieglas. De lichtstraten van Dakraam.nl zijn standaard voorzien van een thermisch goed onderbroken frame en HR++ beglazing. Maar ook HR+++ (triple beglazing) is mogelijk. Een grotere lichtstraat moet niet alleen op lichtopbrengst, maar ook op de energieprestatie worden beoordeeld.
De beste lichtstraat is dus niet de grootste die technisch in het dak past, maar de kleinste maat die de gewenste hoeveelheid daglicht geeft zonder onnodige warmte- of comfortproblemen.
Eén grote lichtstraat of meerdere kleine
Bij een grote ruimte kun je kiezen tussen één grote lichtstraat of meerdere kleinere exemplaren. Beide oplossingen kunnen dezelfde totale glasoppervlakte opleveren, maar het effect op de ruimte en de constructie verschilt.
| Eén grote lichtstraat | Meerdere kleine lichtstraten | |
|---|---|---|
| Lichtverdeling | Sterke lichtbundel op één groot oppervlak | Licht kan gelijkmatiger over de ruimte worden verdeeld |
| Constructie | Eén grote sparing en vaak zwaardere raveling | Meerdere kleinere sparingen, vaak eenvoudiger inpasbaar |
| Kosten | Efficiënt wanneer één grote maat past | Meerdere frames en aansluitingen kunnen duurder zijn |
| Onderhoud | Eén systeem en één grote glasoppervlakte | Meerdere systemen om schoon te houden |
Kies één grote lichtstraat wanneer je een grote open ruimte hebt, de constructie dit eenvoudig toelaat en je vooral een sterk, ruimtelijk daglichteffect wilt.
Kies meerdere kleine lichtstraten wanneer balken, installaties of de indeling van het dak een grote sparing lastig maken, of wanneer je het daglicht gelijkmatiger over een grote ruimte wilt verdelen.
Een reeks kleinere lichtopeningen kan bovendien constructief aantrekkelijker zijn wanneer de bestaande balkstructuur behouden moet blijven.
Zo bepaal je jouw maat in vier stappen
Met deze vier stappen kom je van de vloeroppervlakte naar een concrete lichtstraatmaat.
1. Meet de ruimte
Meet de lengte en breedte van de ruimte waarin de lichtstraat komt.
Berekening: lengte × breedte = vloeroppervlak. Voorbeeld: een keuken van 4 × 5 meter is 20 m².
2. Pas de vuistregel toe
Neem als praktische startwaarde ongeveer 10% van het vloeroppervlak. Bij 20 m² wordt dat: 20 × 0,10 = 2,0 m² glas. Je zoekt dus naar een lichtstraat met ongeveer 2 m² glasoppervlakte.
3. Controleer de balkafstand
Bekijk waar de dakbalken liggen en meet de hartafstand. Controleer vervolgens hoeveel vrije ruimte er werkelijk beschikbaar is voor de sparing. Past 100 × 200 cm zonder grote constructieve ingreep? Dan is dit op basis van de vuistregel een logische kandidaat voor een ruimte van 20 m². Past die maat niet, dan kun je bijvoorbeeld kijken naar een andere verhouding, een aangepaste constructie of meerdere kleinere lichtstraten.
Noteer: maximale constructief haalbare breedte en lengte.
4. Corrigeer voor oriëntatie en zonwering
Kijk tot slot naar de hoeveelheid zon die het dak krijgt. Een zeer zonnige plek vraagt om meer aandacht voor zonwering dan een dakvlak dat een groot deel van de dag in de schaduw ligt. Controleer ook hoeveel bestaand glas al in de gevel aanwezig is. Een woonkamer met grote ramen op het zuiden heeft mogelijk minder extra dakglas nodig dan een diepe keuken met nauwelijks gevelramen.
Noteer: definitieve voorkeursmaat, inclusief eventuele zonwering.
Je hebt nu drie gegevens op papier: het gewenste glasoppervlak, de maximale constructieve maat en de benodigde correctie voor zon en gebruik. Daarmee kun je gericht een standaardmaat kiezen in plaats van simpelweg de grootste lichtstraat te bestellen.
Veelgestelde vragen over de maat van een lichtstraat
Wat is de kleinste lichtstraat die nog zin heeft?
De kleinste maat in het huidige assortiment is 40 × 70 cm. Met 0,28 m² glas is dit volgens de 10%-vuistregel geschikt als startpunt voor een ruimte van ongeveer 2,8 m². Dat maakt deze maat vooral interessant voor zeer kleine ruimtes, zoals een compacte hal, berging, toilet of trapgat. Voor een normale woonkamer of keuken is deze maat uiteraard te klein om als belangrijkste daglichtvoorziening te fungeren.
Telt een lichtstraat mee voor de daglichteis in het Bouwbesluit?
Ja, een lichtstraat of andere daglichtopening in het dak kan onderdeel zijn van de daglichtvoorziening van een gebouw. De actuele regelgeving valt onder het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Voor nieuwbouw wordt de vereiste daglichttoetreding bepaald volgens de methode van NEN 2057. Daarbij wordt niet simpelweg ieder vierkante meter glas één op één als bruikbare daglichtoppervlakte beschouwd. Er wordt gerekend met een equivalente daglichtoppervlakte, waarbij onder andere reductiefactoren en belemmeringen worden meegenomen.
Daarom is de 10%-vuistregel in dit artikel geen vervanging voor een wettelijke daglichtberekening. Bij nieuwbouw, verbouw of een vergunningsplichtige situatie moet worden gecontroleerd welke Bbl-eisen voor de betreffende gebruiksfunctie gelden.
Kan een lichtstraat over de volle breedte van de ruimte?
Dat kan, maar alleen wanneer de dakconstructie en de aansluiting daarop zijn ontworpen voor zo’n grote sparing. Wanneer je meerdere dakbalken over de volledige breedte onderbreekt, moeten de belastingen op een andere manier worden afgevoerd. Daarvoor is een passende raveling of aangepaste draagconstructie nodig. Bij een uitbouw wordt een grote lichtstraat vaak al in het ontwerp van het platte dak meegenomen.
Hoeveel ruimte heb ik nodig rond de sparing?
De sparing in het dak is niet hetzelfde als het zichtbare glasoppervlak. Rond de lichtstraat is ruimte nodig voor het frame, de opstand, bevestiging en de waterdichte aansluiting van de dakbedekking. Bij een platdakraam of lichtstraat wordt bovendien een opstand toegepast waarop het raam wordt geplaatst. Bij de Winstar platdakramen adviseren wij een opstand van minimaal 150 mm hoog en 75–80 mm dik, met afschot voor de waterafvoer. Bekijk hier de montage handleiding van het Winstar platdakraam
Ook de dakbedekking moet rondom voldoende ruimte hebben om waterdicht op de opstand aan te sluiten. Houd daarom bij het uitzetten van de sparing altijd rekening met de montagemaat en buitenmaat van het complete systeem, en niet alleen met de maat van het glas. Een lichtstraat van 100 × 200 cm betekent dus niet automatisch dat je simpelweg een opening van exact 100 × 200 cm in het dak kunt maken. Controleer daarvoor altijd de technische maatvoering en montage-instructies van het gekozen model.
Kort samengevat: begin met ongeveer 10% glasoppervlak ten opzichte van de vloeroppervlakte, controleer daarna de balkconstructie en kijk vervolgens naar zonbelasting, bestaande ramen en de gewenste lichtverdeling. Zo kies je een lichtstraat die niet alleen groot genoeg is voor voldoende daglicht, maar ook past bij de constructie en het comfort van de ruimte.
